TYDZIEŃ PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY RÓWIEŚNICZEJ 29 WRZEŚNIA - 3 PAŹDZIERNIKA
Przemoc rówieśnicza nie zawsze przybiera formy łatwo zauważalne dla osób dorosłych. Bywa, że sprawcy dobrze ukrywają swoje działania, a poszkodowani nie chcą się przyznawać, że padają ofiarą dokuczania, wyśmiewania czy wykluczenia przez rówieśników. Dlatego warto być czujnym i wiedzieć, na co zwrócić uwagę nawet, gdy dziecko samo nie zgłasza dorosłym niewłaściwych zachowań kolegów i koleżanek wobec niego.
Sygnały świadczące o tym, że dziecko może być obiektem przemocy rówieśniczej
- możliwe do zaobserwowania w domu przez rodziców
- zaczyna unikać chodzenia do szkoły
- traci zainteresowanie nauką i dostaje gorsze oceny
- ma trudności z zasypianiem, niespokojny sen, budzi się z płaczem w nocy
- skarży się na brak apetytu, bóle głowy i żołądka, zwłaszcza rano przed wyjściem do szkoły
- mało czasu spędza na dworze z rówieśnikami
- nie jest odwiedzane przez kolegów i koleżanki z klasy
- nie jest zapraszane do nich do domu ani na urodziny itp.
- nie opowiada o swoich relacjach z osobami z klasy
- chodzi do szkoły dziwną trasą
- domaga się dodatkowych pieniędzy i nie ma jasności, na co je wydaje
- przychodzi do domu w podartych lub pobrudzonych ubraniach, ma zniszczone podręczniki lub przybory szkolne
- unika klasowych wyjść oraz wycieczek
- możliwe do zaobserwowania w szkole przez nauczycieli
- inni uczniowie nie chcą pracować z nim w grupie / parze
- jako jeden z ostatnich wybierany jest do składu drużyny w grach zespołowych
- siedzi sam, przerwy spędza oddzielnie od klasy
- po powrocie po nieobecności nie ma uzupełnionych lekcji
- ma problemy z głośnymi wypowiedziami na lekcjach
- inni uczniowie szepczą do siebie, gdy się wypowiada, śmieją się, komentują
- trzyma się blisko dorosłych (nauczyciela)
- przedmioty będące jego własnością są niszczone, chowane, zrzucane na podłogę, wyrzucane do śmietnika, do toalety
- unika klasowych wyjść oraz wycieczek
Dlaczego dzieci (a czasem ich rodzice również) nie zgłaszają problemu przemocy rówieśniczej w szkole?
Dla dzieci jest to bardzo trudna sytuacja. Przeżywają wstyd i lęk przed oceną innych. Bardzo boją się, że zostaną obwinione o to, że same prowokują takie zachowania albo że na nie zasługują. Dzieci, które często słyszą tak wiele negatywnych informacji na swój temat, z czasem zaczynają w nie wierzyć. Zazwyczaj obawiają się, że zgłoszenie sprawy tylko pogorszy sytuację oraz że zostaną nazwane skarżypytami czy konfidentami. Dzieci, wierząc w to, często całymi miesiącami, a nawet latami, pozostają w sytuacji, która odbiera im pewność siebie i wiarę we własne możliwości, prowadzi do trwałego obniżenia samooceny, izolacji, a czasem nawet do myśli samobójczych.
Zarówno dzieci, jak i rodzice często myślą, że problem zniknie sam. A tymczasem zwykle nie tylko nie znika, ale wręcz narasta. Niedocenianie wagi wpływu przemocy rówieśniczej na psychikę młodego człowieka powoduje, że nawet po zmianie klasy lub szkoły uczniowie ci cały czas myślą źle o sobie i trudno im uwierzyć, że ktoś może ich polubić, co prowadzi do ponawiania podobnych doświadczeń również w nowym miejscu.
To właśnie zgłoszenie sprawy w szkole i podjęcie skutecznej interwencji ma szansę zatrzymać negatywne zachowania. Warto mieć świadomość, że wychowawca, pedagog czy psycholog szkolny podejmujący interwencję w takiej sprawie nigdy nie mówi, że ma informacje od poszkodowanego dziecka. Tego rodzaju interwencja nie jest jednorazowym działaniem tylko procesem, w trakcie którego bardzo ważna jest szczerość ze strony poszkodowanego dziecka oraz dobra współpraca wszystkich nauczycieli uczących w danej klasie. Warto pamiętać proszenie o pomoc to nie skarżenie - w sytuacji, gdy komuś dzieje się krzywda, każdy kto jest świadkiem takiej sytuacji powinien ją zgłosić.
Jeżeli dziecko zdecyduje się powiedzieć rodzicom o doświadczaniu przemocy rówieśniczej, warto wiedzieć, w jaki sposób z nim rozmawiać.
Czego NIE robić rozmawiając z dzieckiem?
- nie wyśmiewać jego słabości
„A ty co, nie umiesz odpowiedzieć?!” - nie bagatelizować sprawy
„Chyba trochę przesadzasz, w szkole tak jest, teraz młodzież tak się zachowuje, nie przejmuj się” - nie dawać dobrych rad
„Zbierz się w sobie i nie płacz! Powiedz im coś do słuchu albo oddaj! No, głowa do góry!” - nie atakować sprawcy
„Czekaj, ja się z nim rozprawię” - nie obiecywać dochowania tajemnicy - dzieci często poprzedzają tego rodzaju wyznanie prośbą o zachowanie w tajemnicy tego, co zamierzają powiedzieć. Nie możemy tego obiecywać, ponieważ wykluczałoby to możliwość podjęcia skutecznej interwencji, która jest w takiej sytuacji absolutnie konieczna. Zamiast tego możemy powiedzieć: “Widzę, że chcesz mi powiedzieć o czymś ważnym. Nie mogę obiecać, że zachowam to w tajemnicy, ale obiecuję, że zrobię wszystko, aby Ci pomóc”.
Co ROBIĆ rozmawiając z dzieckiem?
- wysłuchać je uważnie (nie przerywać, nie pospieszać, sprawdzać, czy dobrze zrozumieliśmy)
- zebrać informacje dotyczące konkretnych zdarzeń i ustalić fakty (można je zapisać)
- zapewnić, że bardzo je kochamy, jesteśmy po jego stronie i nie pozwolimy na dalsze krzywdzenie
- zapewnić o naszej gotowości do pomocy
- pomóc mu uwierzyć w jego możliwości, docenić każdy wysiłek, który podjęło
„Próbowałeś się bronić, odszedłeś z podniesioną głową, to znak, że zrobiłeś co mogłeś” - wesprzeć je, gdy opowiada, że nie umiało sobie poradzić z przemocą kolegów
„To nie jest takie proste, ich było trzech, byłeś w trudnej sytuacji, zaraz wspólnie pomyślimy, co można zrobić następnym razem” - pozwolić mu na płacz, przeżywanie strachu lub wstydu, uszanować jego lęk i bezradność
“Wiem, że to było bardzo przykre, nie łatwo jest się bronić, nawet dorośli mają z tym kłopot”
Jak wzmacniać dziecko, aby nie stało się ofiarą przemocy rówieśniczej?
- budować adekwatną samoocenę poprzez:
- jak najczęstsze chwalenie dziecka, najlepiej za konkretne działania
- pokazywanie jego realnych mocnych stron np. pięknie rysuje, świetnie tańczy, dobrze gra w piłkę, jest pomocny i przesyła lekcje chorym kolegom itp. (wiele dzieci nie umie odpowiedzieć na pytanie o swoje mocne strony)
- docenianie przede wszystkim wysiłku i starań, nie tylko efektów - położenie nacisku na starania zapobiega frustracji z powodu ewentualnych niezadowalających efektów
- okazywanie wiary w dziecko
- pomaganie mu, gdy napotyka trudności, ale nie wyręczanie
- rozwijanie samodzielności - im więcej rzeczy dziecko potrafi zrobić samodzielnie, tym bardziej pewne siebie się czuje
- rozwijać umiejętności społeczne dziecka
- tworzyć wiele okazji do kontaktów rówieśniczych, także pozaszkolnych
- zachęcać do wychodzenia na dwór i aktywnego spędzania czasu z rówieśnikami - nie warto wierzyć w to, że nikt nie wychodzi na dwór; wiele dzieci przyznaje, że chętnie spotka się z rówieśnikami na dworze, jeżeli tylko będzie mieć towarzystwo
- pozwolić dziecku na zapraszanie kolegów i koleżanek do domu oraz na odwiedzanie ich
- uczyć dziecko uważnego słuchania i brania pod uwagę zdania innych, ale równocześnie otwartego wyrażania własnych potrzeb
- ćwiczyć umiejętności rozwiązywania konfliktów bez agresji poprzez poszukiwanie kompromisów oraz rozwiązań, które zadowolą obie strony
- ćwiczyć z dzieckiem asertywne (nie agresywne) techniki radzenia sobie z dokuczaniem i odpowiadania na zaczepki
- wspólnie z dzieckiem poszukiwać rozwiązań trudnych sytuacji
W naszej szkole dziecko ma kontakt z przyjaznymi i życzliwymi dorosłymi, którzy są gotowi udzielić mu wszelkiej pomocy i wsparcia. W razie trudności zachęcamy do kontaktu z psychologiem (Zuzanna Jagielska), pedagogiem (Małgorzata Rostowska), pedagogiem specjalnym (Kamila Tomaszewska) oraz wychowawcami i nauczycielami przedmiotowymi.
